اصفهانِ صفوی به مثابهی تجربهی شهری: شعر و شهر در ایرانِ دوران مدرن متقدم
هفتمین نشست از سلسلهنشستهای تاریخ، تئوری و نقد معماری و هنر
آیا میتوان از خلال بررسی اشعار و انشاهای ادبی تجربهی شهری انسانهای پیشامدرن را درک و بازسازی کرد؟
آثار ادبی از جمله مهمترین منابع در بررسی تاریخ معماری و شهرسازی ایران هستند اما تا پیش از سالهای اخیر در تحقیقات تاریخی کمتر به آنها پرداخته شده است. این مسئله بهخصوص در مورد ایران صفوی صادق است، چرا که در دسترس بودن منابع متعارف و بهظاهر ابژکتیوی همچون سفرنامههای اروپایی و وقایعنامههای درباری منابع ادبی را به شکل مضاعفی به حاشیه رانده است.
این سخنرانی به بررسی نمونههایی از آثار ادبی منظوم و منثوری میپردازد که به وصف اصفهان صفوی میپردازند و اهمیت آنها را در مطالعات تاریخی معماری و شهرسازی این دوران نشان میدهد. در این الگوی تحلیلی متون ادبی نه بهمنزلهی مخزنی از دادههای خام تاریخی بلکه بهمثابهی بیانی غنی و چند لایه از تجربههای حسی و برداشتهای ذهنی از شهر بررسی میشوند. در نهایت بررسی کلی این آثار نشان از ظهور شکلی نو از تجربهی شهری در ایران صفوی دارند، تجربهای که میتوان آن را در بستر تحولات دوران مدرن متقدم تعبیر و تفسیر کرد. نسخهی ضبطشدهی این سخنرانی را میتوانید در اینجا ملاحظه بفرمایید.
فرشید امامی
فرشید امامی پژوهشگر تاریخ معماری، شهرسازی و هنر در سرزمینهای اسلامی، با تمرکز بر اوایل دوره مدرن و ایران صفوی است. اولین تکنگاری او، «اصفهان: معماری و تجربه شهری در ایران اوایل مدرن» (۲۰۲۴)، فضاها و حس و حال اصفهان قرن هفدهم، پایتخت صفویان، را بازسازی میکند و داستان آن را به عنوان یک محیط زندگی اجتماعی روایت میکند. این کتاب با بهرهگیری از منابع ادبی، خواننده را به سفرهایی در بازارها، تفرجگاهها و قهوهخانههای اصفهان میبرد و مناظر اجتماعی را که به زندگی ساکنان شهر جان میبخشید و برداشتهای آنها از خود و جهان را شکل میداد، زنده میکند. اصفهان جایزه کتاب ۲۰۲۵ را از مجله بینالمللی معماری اسلامی دریافت کرد و از بنیاد میراث ایران-انجمن مطالعه جوامع ایرانی تبار، تقدیرنامه کتاب ۲۰۲۵ را دریافت کرد.
مقالات فرشید امامی در مجله موزه متروپولیتن، مجله مطالعات فرهنگی اوایل مدرن و مقرنس و همچنین چندین جلد ویرایش شده منتشر شده است. او علاوه بر آثارش در مورد هنر و معماری صفوی، در مورد موضوعاتی مانند چاپ سنگی در ایران قرن نوزدهم و معماری و شهرسازی مدرن در خاورمیانه نیز نوشته است. در حال حاضر، او در حال کار بر روی دو پروژه کتاب است که به بررسی مادیت و حسگرایی کاخهای صفوی و نقاط تلاقی معماری و ادبیات در سرزمینهای اسلامی پیشامدرن میپردازد.
امامی که به عنوان معمار و طراح شهری آموزش دیده است، مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته مطالعات معماری از دانشگاه MIT در سال ۲۰۱۱ دریافت کرد. او دکترای خود را در رشته تاریخ هنر و معماری در دانشگاه هاروارد در سال ۲۰۱۷ به پایان رساند. پیش از پیوستن به دانشگاه رایس در سال ۲۰۲۰، به مدت ۲.۵ سال در کالج اوبرلین تدریس کرد و عضو انجمن اندرو ام. ملون در موزه هنر متروپولیتن بود.
آسمانه
«آسمانه» شبکهای است برای انتقال اطلاعات و دانش، و گفتوگو و نقد در زمینۀ تاریخ و تئوری معماری و هنر، پیوندهای معماری و هنر با انسانیات و فرهنگ، و حوزههای میانرشتهای بهویژه در پیوند با رشتهها و حوزههای تاریخ هنر، نقد هنر، نظریۀ ادبی، انسانشناسی فرهنگی، مطالعات فرهنگی، تاریخ فرهنگی، تاریخ اجتماعی، جامعهشناسی تاریخی.
هدف از این کار گرم کردن فضای اندیشه و گفتار در این باره، روزآمد نگاه داشتن علاقهمندان این حوزهها، تعمیق اندیشه، و دامن زدن به گفتوگو و نقد است.
این شبکه در قالبهای وبگاه، کانال تلگرام، گروه تلگرام، اینستاگرام (و بهزودی توییتر و فیسبوک) فعالیت میکند.
مدرسهی نوروزگان
مدرسهی نوروزگان سکویی (platform) است آموزشی برای تعلیم و ترویج و پیشبرد دانش در حوزههای علوم انسانی، فرهنگ، هنرها، و مطالعات جهان فارسیزبان، محیط زیست و آب در قالب دورههای آموزشی، سخنرانی، هماندیشی، و میزگرد بهصورت حضوری و برخط و ترکیبی.
هدف نوروزگان کمک به گرم کردن جوّ گفتوگو و تعامل و تبادل فرهنگی، تعمیق اندیشه و پژوهش و آموزش در حوزههای یادشده است.
سلسلهنشستهای تاریخ و تئوری و نقد معماری و هنر
سلسلهنشستهای تاریخ و تئوری و نقد معماری و هنر گفتوگویی است مفصل با متخصصان مختلف هنر و معماری.
